Đề bài: Cảm nhận về bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Bài làm

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, nước ta phải tiến hành liên tiếp hai cuộc kháng chiến trường kì chống lại thực dân Pháp và đến quốc Mĩ. Thời gian ấy kéo dài suốt 30 năm và trong suốt khoảng thời gian này vận mệnh của đất nước luôn là vấn đề lớn lao, nóng bỏng. Nó chi phối gần như tất cả mọi người trong tất cả các lĩnh vực. Thế nên cũng không có gì lạ khi tình cảm yêu nước trở thành nguồn cảm hứng chủ đạo trong thơ ca Việt Nam hiện đại. Khi viết về đề tài quê hương, đất nước, mỗi nhà thơ lại có cho mình những cách thể hiện rất riêng. Chẳng hạn như trong trường ca Mặt đường khát vọng, Nguyễn Khoa Điềm viết giữa những năm tháng hào hùng của toàn quân, toàn dân. Tác phẩm này đóng một vai trò không nhỏ trong việc thôi thúc thế hệ trẻ học sinh sinh viên lên đường ra trận. Trong trường ca này, chương V với nhan đề Đất nước đã định nghĩa và ngợi ca vẻ đẹp của đất nước trên nhiều mặt. Đồng thời bày tỏ ý thức trách nhiệm đối với vận mệnh của dân tộc.

Trong cảm nhận của Nguyễn Khoa Điềm hình tượng đất nước gắn với những nhân vật, những hình ảnh hết sức cụ thể cùng với những sinh hoạt rất đỗi thường ngày của con người. Yêu nước, đó là một tình yêu lớn nhưng nó không hề xa xôi hay trừu tượng mà hiện hữu ngay trong những sự vật, trong sinh hoạt và trong phong tục từ ngàn đời xưa. Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã chỉ ra rằng đất nước có trong những câu chuyện cổ tích mẹ thường hay kể cho ta từ thời thơ ấu, đất nước có trong miếng trầu bây giờ bà ăn, đất nước có trong lũy tre đầu làng mà bao nhiêu đời nay tre đã mọc thành lũy thành chông để giúp dân mình đánh giặc. Chưa hết, đất nước còn gắn liền với phong tục của quê hương như tục búi tóc sau đầu, đất nước gắn liền với câu ca dao gừng cay muối mặn, gắn liền với cái kèo, cái cột và gắn liền với hạt gạo hai sương một nắng. Từ sự cảm nhận về đất nước thông qua những điều bình dị quanh mình, Nguyễn Khoa Điềm đã đi đến biện pháp nghệ thuật chiết tự. Từ đất nước được tách ra thành đất và nước để nhà thơ có thể định nghĩa một cách rõ hơn:

Đất là nơi anh đến trường

Nước là nơi em tắm

Đất là nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc

Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi

Đất là nơi chim về

Nước là nơi rồng ở

Theo dòng suy tưởng, Nguyễn Khoa Điềm trở về quá khứ từ thuở Lạc Long Quân và Âu Cơ. Tác giả đã khẳng định cội nguồn thống nhất của con người Việt. Thời gian dài đằng đẵng, không gian thì mênh mông nhưng đất nước vẫn trường tồn cùng với thời gian và không gian của vũ trụ. Trong đất nước có ẩn chứa sâu xa chiều dài lịch sử cùng với những truyền thống văn hóa, những phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc. Đất nước gợi lên truyền thống lịch sử – văn hóa vững bền. Đất nước hiện lên từ những điều giản dị thường này, là đời sống, là hơi thở của mỗi con người, à sông bể mênh mông, là núi rừng hùng vĩ. Sau Lạc Long Quân và Âu Cơ, Nguyễn Khoa Điềm nhắc cho ta nhớ về truyền thuyết Hùng Vương, nhắc nhớ về đạo lý Hàng năm ăn đâu làm đâu, Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ. Chẳng rõ từ khi nào đối với người Việt miếng trầu trở thành đầu câu chuyện, từ bao giờ con người biết kể cho nhau nghe những câu chuyện cổ tích, từ bao giờ con người biết làm bạn với cây tre, làm bạn với cái kèo cái cột. Nhà thơ đã nhắc đến những điều rất giản dị nhưng nó lại là truyền thống lịch sử, văn hóa của đất nước. Như vậy là tuy nhìn từ góc độ cá nhân nhưng nhà thơ lại nói được cả cuộc sống cộng đồng. Từ đó tác giả đưa đến cho người đọc cảm nhận sự toàn vẹn và tổng hợp về vẻ đẹp đất nước.

Xem thêm:  Cảm nhận của em về đoạn trích Trao duyên trong Truyện Kiều

Để làm nên được truyền thống lịch sử và văn hóa độc đáo của đất nước là nhờ công lao của bao thế hệ nhân dân. Chính vì vậy mà lòng yêu nước của Nguyễn Khoa Điềm ở đoạn trích này gắn liền với lòng yêu nhân dân, gắn liền với niềm tự hào về vai trò to lớn của nhân dân. Thế cho nên, nhà thơ mới có quan niệm đất nước của nhân dân. Nó trở thành tư tưởng nổi bật và xuyên suốt cả đoạn trích này.

cam nhan ve bai tho dat nuoc - Cảm nhận về bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Cảm nhận về bài thơ Đất nước

Trong thời kì chống Mĩ, vai trò và sức mạnh của nhân dân ta đã được thể hiện một cách đầy đủ. Khi đối chọi với kẻ thù giàu có và hung bạo bậc nhất, đòi hỏi nhân dân ta phải phát huy toàn bộ sức mạnh của mình, cùng nhau đoàn kết để tạo nên sức mạnh lớn. Vì lí do này, đất nước của nhân dân đã trở thành tư tưởng chung của thời đại. Nó chi phối toàn bộ nền văn học cách mạng và làm nên nhiều tác phẩm có giá trị. Đoạn trích Đất nước trong Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm ở trong bối ảnh ấy cũng đã đóng góp một cách cảm nhận, cách thể hiện đặc sắc. Chúng ta đều biết đất nước mình có 4 nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước mà mỗi khi nhắc đến người ta thường nhắc về các triều đại, nhắc về những người anh hùng. Nhưng Nguyễn Khoa Điềm thì lại chỉ nhắc về những con người vô danh, tầng lớp người dân bình dị:

Xem thêm:  Em hãy tả cây thước em đang dùng

Năm tháng nào cũng người người lớp lớp

Con gái, con trai bằng tuổi chúng ta

Cần cù làm lụng

Khi có giặc người con trai ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Vì lẽ tồn vong của đất nước nên đối với  người nhân dân thì việc làm lụng và ra trận, sống và chết đều thật bình dị. Lúc đất nước thanh bình thì họ cui cút làm ăn, khi đất nước có giặc ngoại xâm thì họ đứng lên cầm vũ khí sẵn sàng ra trận, sẵn sàng xả thân vì độc lập. Họ là những con người mà không ai nhớ mặt đặt tên nhưng chính họ lại là người làm nên dáng hình đất nước. Chính họ là những người đã giữ gìn rồi truyền lại mọi tài sản vật chất, mọi giá trị tinh thần để làm nên đất nước của muôn đời:

Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ truyền lửa qua mỗi nhà từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân

Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã cảm nhận được sự hóa thân của nhân dân hiện lên trên gương mặt địa lý của đất nước. Trong văn học, chúng ta chứng kiến nhiều tác phẩm có nhắc tới các địa danh lịch sử của đất nước nhưng có lẽ chỉ có Nguyễn Khoa Điềm là gắn chúng với số phận, với phẩm chất của những con người bình dị. Khi nhắc tới những địa danh ấy, Nguyễn Khoa Điềm đã đi đến một khái quát:

Và ở đâu trên khắp ruộng đồng, gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ao ước, một lối sống ông cha

Ôi đất nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta

Câu thơ đã làm sáng tỏ tư tưởng đất nước của nhân dân từ nhiều phía, nhiều chiều như vậy đấy. Thông qua đoạn trích này, người đọc có thêm niềm tin và sự trường tồn của đất nước. Nhà thơ nói đất nước của nhân dân mà nhân dân thì bất tử. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc đất nước mãi trường tồn cùng với nhân dân.

Đứng từ góc độ của một người trẻ, Nguyễn Khoa Điềm đã gợi nhắc trách nhiệm đối với vận mệnh đất nước. Nhìn vào hoàn cảnh ra đời trường ca là những năm tháng chiến tranh quyết liệt, hào hùng, có lẽ đây chính là mục đích của đoạn trích. Nguyễn Khoa Điềm không nâng cao quan điểm, không đao to búa lớn mà ông dẫn dắt nó một cách rất tự nhiên cùng với quá trình khám phá ngày càng sâu về đất nước. Vốn dĩ lúc ban đầu đất nước là những gì thân thiết ở ngoài ta nhưng dần về sau đất nước đã ở trong ta:

Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần đất nước

Khi hai đứa cầm tay

Đất nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm

Khi chúng ta cầm tay mọi người

Đất nước vẹn tròn, to lớn

Qua câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm ta có thể cảm nhận được mỗi con người hôm nay đều đang thừa hưởng những di sản vật chật và tinh thần quý báu mà những thế hệ đi trước đã đổ xương máu để giữ gìn. Nhà thơ vì thế đã đưa ra một mệnh lệnh xuất phát từ trái tim đang đong đầy cảm xúc:

Xem thêm:  Cảm nhận của em về nhân vật Ngô Tử Văn

Em ơi em đất nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên đất nước muôn đời

Như vậy là đoạn trích Đất nước trong trường ca Mặt đường khát vọng đã thể hiện những nhận thức mới mẻ về vẻ đẹp đất nước. Thông qua việc suy ngẫm về lịch sử, địa lý, phong tục,… nhà thơ đã làm nổi bật tư tưởng đất nước của nhân dân và gợi nhắc ý thức trách nhiệm trước vận mệnh đất nước. Tuy nhiên, sức hấp dẫn của chương Đất nước không chỉ dừng lại ở các nội dung cảm nhận mà nó còn hấp dẫn ở cách thể hiện của Nguyễn Khoa Điềm. Khi đưa vào trong thơ các kiến thức về lịch sử, địa lý, văn hóa,… thơ dễ bị sa vào lối diễn ca phô bày. Nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã vượt qua được thử thách này và thành công khi lay thức được tình cảm của người đọc. Nhà thơ đã tìm được cách nói riêng, bằng giọng điệu tâm tình:

Khi ta lớn lên đất nước đã có rồi

Đất nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể

Đất nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc

Đất nước đã dẫn ta vào câu chuyện tâm tình thiết tha ngay từ những câu mở đầu như vậy đấy. Nội dung bài thơ được thể hiện bằng hình thức anh trò chuyện cùng với em, giọng điệu ngọt ngào như một lời thủ thỉ. Nhờ vậy mà Đất nước trong Mặt đường khát vọng mang nội dung cảm nhận cùng cách thể hiện độc đáo. Sự thành công của đoạn trích đã góp phần chứng tỏ tầm trí tuệ, sức khám phá của một nhà thơ trưởng thành cùng thời đại kháng chiến chồng Mĩ cứu nước anh hùng.

Thu Thủy

Topics #bài thơ Đất nước #cảm nhận của em về bài thơ Đất nước #cảm nhận về bài thơ Đất nước #văn cảm nhận