Đề bài: Phân tích bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Bài làm

Cái tên Nguyễn Công Trứ từ lâu đã trở nên quen thuộc và gần gũi với người dân Việt Nam. Nhắc đến ông, người ta thường dành một sự biết ơn trân trọng bởi ông có công lao khai phá ra hai vùng đất trù phú là Tiền Hải (Thái Bình) và Kim Sơn (Ninh Bình). Ngoài công lao ấy, ông còn được biết đến là một nghệ sĩ tài hoa, một con người đầy bản lĩnh trong cả cuộc sống lẫn sáng tạo nghệ thuật. Cái bản lĩnh riêng không thể trộn lẫn ấy của Nguyễn Công Trứ đã thể hiện một cách rõ nét thông qua bài thơ Bài ca ngất ngưởng.

Nếu chiếu theo Từ điển Tiếng Việt thì ngất ngưởng có nghĩa là ở thế không vững, lắc lư, nghiêng ngả như chực ngã. Thế nhưng ở trong bài thơ của Nguyễn Công Trứ, ta cần hiểu từ ngất ngưởng theo một cách khác. Ở đây, Nguyễn Công Trứ đã dùng từ ngất ngưởng để biểu thị cách sống và thái độ sống của mình. Qua đây chúng ta hiểu được rằng ông là một người có lối sống khác người, bất chấp mọi thế lực ở đời. Lối sống ấy đã được khẳng định qua tài năng tuyệt vời của ông.

Nội dung của bài thơ không đơn thuần chỉ là cắt nghĩa, là lý giải về cái sự ngất ngưởng của nhà thơ mà nó còn là một lời tự thuật về cuộc đời của chính tác giả. Những câu thơ như một niềm tự hào về công danh, tiền tài mà Nguyễn Công Trứ đã đạt được. Qua đây, người đọc thấy được một phong cách, một lối sống tài tử phóng khoáng của Nguyễn Công Trứ.

phan tich bai tho bai ca ngat nguong - Phân tích bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Phân tích bài thơ Bài ca ngất ngưởng

Bài thơ được mở đầu với lời khẳng định về quan niệm sống của một đáng làm trai ở trong trời đất:

Vũ trụ nội mạc phi phận sự

(Mọi việc trong vũ trụ chẳng có việc nào không là phận sự của ta)

Lời thơ vang lên như một lời khẳng định về quan niệm làm trai của tác giả. Từ quan niệm này ta thấy Nguyễn Công Trứ luôn luôn ý thức về bản thân mình và ông cũng xác định được vị trí của bản thân ở trong cuộc đời. Chỉ những người có tài mới có thể khẳng định như vậy. Quan niệm về chí làm trai của Nguyễn Công Trứ như một lời tuyên ngôn đã được khẳng định như một chân lý. Nó trở đi trở lại khá nhiều ở trong thơ của ông:

Xem thêm:  Phân tích Ý nghĩa nhan đề đoạn trích Người cầm quyền khôi phục uy quyền – Huygo

Vũ trụ giai ngô phận sự

(Những việc trong vũ trụ đều thuộc phận sự của ta – Nợ tang bồng)

Vũ trụ chức phận nộ

(Việc trong vũ trụ là chức phận của ta – Gánh trung hiếu)

Có thể thấy Nguyễn Công Trứ luôn luôn xác định cho mình một quan niệm sống tích cực. Qua đây chúng ta thấy rõ sự tự ý thức về bản thân của chính tác giả.

Từ việc ý thức về vị trí của mình trong trời đất, Nguyễn Công Trứ không ngại ngùng khẳng định về chí làm trai. Tác giả cũng đã chứng minh cho mọi người thấy được tài năng và bản ngã của ông qua những câu thơ tiếp theo:

Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng

Khi thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông

Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng

Trong những câu thơ này, tác giả đã xưng danh đồng thời khẳng định tài bộ của bản thân với những chức danh mà ông đã đạt được như thủ khoa, tham tán, Tổng đốc Đông. Cách ngắt nhịp ngắn đều, chậm rãi cùng với việc sử dụng điệp từ khi đã tạo nên một lối nói khẳng định đầy sự tự hào của tác giả.

Tuy nhiên trong bài thơ này không chỉ có một Nguyễn Công Trứ thiên tài mà còn có một Nguyễn Công Trứ với tài kinh bang tế thế:

Lúc bình Tây, cờ đại tướng

Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên

Đọc đến những câu thơ này ta càng khẳng định được tài năng của Nguyễn Công Trứ. Bản thân ông cũng tự ý thức được tài năng của mình. Sự khẳng định bản ngã của mình là một phần trong phẩm chất mà ông tự hào gọi là tay ngất ngưởng. Đến đây, ta cũng hiểu hơn về hai tiếng ngất ngưởng mà Nguyễn Công Trứ sử dụng. Nó là sự khẳng định bản ngã của tác giả.

Xem thêm:  Phân tích nhân vật Ông Sáu trong truyện Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng

Mặc dù là người có tài, có thực danh nhưng khi về đời thường ông lại là một tay ngạo nghễ, giễu đời:

Đô môn giải tổ chi niên

Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng

Nguyễn Công Trứ cũng chẳng ngại ngùng bày tỏ một cách sống khác người và khác đời:

Kìa núi nọ phau phau mây trắng

Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi

Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng

Nguyễn Công Trứ là một nhà nho, một danh tướng từng xông pha trận mạc thế nhưng ông lại sống cuộc sống bình dị nên dạng từ bi. Mặc dù vậy, lối sống của ông quả thực không bình thường. Ông đi vãn cảnh chùa mà Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì. Dường như Nguyễn Công Trứ đang bất chấp cuộc sống, đang giễu cợt sự đời. Nhưng với tính cách và con người của Nguyễn Công Trứ thì ta có thể hiểu đó là lối sống phóng túng không chịu gò bó. Ẩn trong câu thơ ta thấy được nụ cười hóm hỉnh và nhiều tự hào của tác giả. Phải chăng ông cười cho sự khen chê của thiên hạ:

Được mất dương dương người tái thượng

Khen chê phơi phới ngọn đông phong

Đối với Nguyễn Công Trứ mà nói, một khi đã thoát khỏi vòng danh lợi thì xin được bỏ ngoài ta những được mất khen chê. Đối với ông nó chỉ như ngọn gió đông thổi qua mà thôi. Cũng chính nhờ vậy nên ông mới có được một suộc sống thanh cao và vui vẻ:

Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng

Không Phật, không Tiên, không vướng tục

Câu thơ có nhịp điệu chậm rãi nhưng đã lột tả được phong thái ung dung, yêu đời của Nguyễn Công Trứ. Đó là thái độ sống của một người luôn tự tin vào bản thân mình.

Xem thêm:  Phân tích bài thơ Lưu biệt khi xuất dương của Phan Bội Châu

Khổ thơ cuối bài đã phô bày bản ngã một cách rõ nét nhất:

Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú

Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo xơ chung

Trong triều ai ngất ngưởng như ông

Ở đây Nguyễn Công Trứ đã khẳng định mình là con người trung thần, làm tròn đạo vua tôi. Điều này đã góp phần khẳng định thêm quan niệm về chí làm trai mà tác giả đã nêu ở đầu bài thơ. Qua cách so sánh với các bậc anh hùng như Nhạc Phi, Hàn Kì, Phú Bật của đời Hán, Tống ở bên Trung Quốc, Nguyễn Công Trứ đã khẳng định tài năng và công lao của mình một cách đĩnh đạc hào hùng. Từ đó, Nguyễn Công Trứ có thể ngạo nghễ mà tuyên bố:

Trong triều ai ngất ngưởng như ông

Cuối cùng có thể khẳng định lại một lần nữa cái ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ chính là thái độ, là cách sống của một nhà nho tài tử. Có được sự ngất ngưởng này là bởi Nguyễn Công Trứ có tài năng, có thực danh và ông đã làm tròn bổn phận của mình. Qua bài thơ này, chân dung của Nguyễn Công Trứ hiện lên thật rõ nét, thể hiện đúng phong thái của một con người ngất ngưởng.

Thu Thuỷ

Topics #bài thơ Bài ca ngất ngưởng #phân tích bài thơ #phân tích bài thơ Bài ca ngất ngưởng #văn phân tích